مقدمه
شکستگی مهره گردن یکی از جدیترین آسیبهای ستون فقرات محسوب میشود که میتواند پیامدهای عصبی و حرکتی جبرانناپذیری به همراه داشته باشد. ستون فقرات گردنی علاوه بر تحمل وزن سر، نقش حیاتی در حفاظت از نخاع و انتقال پیامهای عصبی به اندامها دارد. به همین دلیل، هرگونه شکستگی در این ناحیه نیازمند تشخیص سریع و انتخاب درمان مناسب است. هدف این مقاله، ارائه یک راهنمای جامع و کاربردی درباره درمان شکستگی مهره گردن، از اقدامات اولیه تا روشهای غیرجراحی و جراحی است.
شکستگی مهره گردن چیست و چگونه رخ میدهد؟
تعریف شکستگی مهره گردن
شکستگی مهره گردن به ایجاد ترک یا شکست کامل در یکی از مهرههای هفتگانه گردنی اطلاق میشود. شدت این آسیب میتواند از یک ترک پایدار و ساده تا شکستگی ناپایدار همراه با آسیب نخاعی متغیر باشد.
علل شایع شکستگی مهره گردن
- تصادفات رانندگی
- سقوط از ارتفاع
- ضربه مستقیم به سر یا گردن
- آسیبهای ورزشی شدید
- پوکی استخوان در افراد مسن
شدت نیرو و جهت ضربه نقش مهمی در نوع شکستگی و میزان آسیب همراه دارند.
علائم و نشانههای شکستگی مهره گردن
علائم شایع
- درد شدید گردن که با حرکت تشدید میشود
- محدودیت حرکتی گردن
- اسپاسم عضلات گردنی
- حساسیت شدید به لمس
علائم هشداردهنده عصبی
- بیحسی یا گزگز دستها و پاها
- ضعف عضلانی
- اختلال در راه رفتن
- بیاختیاری ادرار یا مدفوع
وجود علائم عصبی نشاندهنده درگیری نخاع یا ریشههای عصبی است و نیاز به مداخله فوری دارد.
اقدامات اولیه پس از شک به شکستگی مهره گردن
بیحرکتسازی گردن
در صورت شک به شکستگی مهره گردن، اولین و مهمترین اقدام، ثابت نگه داشتن گردن است. حرکت دادن گردن میتواند باعث تشدید آسیب نخاعی شود.
انتقال ایمن بیمار
بیمار باید با استفاده از گردنبند طبی و برانکارد مناسب به مرکز درمانی منتقل شود. هرگونه جابهجایی نادرست میتواند خطرناک باشد.
روشهای تشخیص شکستگی مهره گردن
معاینه بالینی
پزشک با بررسی سطح هوشیاری، قدرت عضلانی، حس اندامها و درد موضعی، ارزیابی اولیه انجام میدهد.
تصویربرداری
- رادیوگرافی ساده برای بررسی اولیه
- سیتیاسکن برای ارزیابی دقیق ساختار استخوانی
- امآرآی برای بررسی نخاع، دیسکها و رباطها
امآرآی بهویژه در مواردی که علائم عصبی وجود دارد اهمیت بالایی دارد.
درمان غیرجراحی شکستگی مهره گردن
چه زمانی درمان غیرجراحی کافی است؟
درمان غیرجراحی معمولاً در شکستگیهای پایدار، بدون جابهجایی قابل توجه و بدون علائم عصبی انتخاب میشود.
روشهای درمان غیرجراحی
- استفاده از گردنبند طبی سخت
- استراحت و محدودیت حرکتی
- کنترل درد با داروهای مناسب
- فیزیوتراپی تدریجی پس از پایدار شدن وضعیت
مدت استفاده از گردنبند ممکن است بین ۶ تا ۱۲ هفته متغیر باشد و باید تحت نظر پزشک انجام شود.
درمان جراحی شکستگی مهره گردن
چه زمانی جراحی ضروری است؟
جراحی زمانی توصیه میشود که یکی از شرایط زیر وجود داشته باشد:
- شکستگی ناپایدار
- جابهجایی شدید مهرهها
- فشار بر نخاع یا ریشههای عصبی
- عدم پاسخ به درمان غیرجراحی
انواع روشهای جراحی
- تثبیت مهرهها با پیچ و پلاک
- فیوژن یا جوش دادن مهرهها
- برداشت فشار از روی نخاع در صورت لزوم
هدف جراحی، بازگرداندن پایداری ستون فقرات و جلوگیری از آسیب عصبی بیشتر است.
مراقبتهای بعد از درمان شکستگی مهره گردن
دوره نقاهت
دوره بهبودی بسته به شدت شکستگی و نوع درمان متفاوت است. بیماران ممکن است چند هفته تا چند ماه نیاز به محدودیت حرکتی داشته باشند.
توانبخشی و فیزیوتراپی
پس از تثبیت وضعیت، فیزیوتراپی نقش مهمی در بازگشت دامنه حرکتی، تقویت عضلات و کاهش درد دارد.
عوارض احتمالی شکستگی مهره گردن
عوارض کوتاهمدت
- درد مزمن
- محدودیت حرکتی
- ضعف عضلانی
عوارض بلندمدت
- آسیب دائمی نخاع
- اختلالات حرکتی پایدار
- کاهش کیفیت زندگی
تشخیص و درمان بهموقع نقش کلیدی در پیشگیری از این عوارض دارد.
پیشگیری از شکستگی مهره گردن
راهکارهای پیشگیرانه
- استفاده از کمربند ایمنی در خودرو
- رعایت اصول ایمنی در ورزش
- پیشگیری از سقوط در سالمندان
- درمان و کنترل پوکی استخوان
پیشگیری همواره سادهتر و کمهزینهتر از درمان است.
جمعبندی
درمان شکستگی مهره گردن به شدت آسیب، پایداری مهرهها و وضعیت عصبی بیمار بستگی دارد. در حالی که برخی شکستگیها با درمان غیرجراحی بهبود مییابند، موارد شدید نیازمند مداخله جراحی هستند. آگاهی از علائم هشداردهنده، اقدامات اولیه صحیح و پیگیری درمانی منظم، نقش تعیینکنندهای در حفظ عملکرد عصبی و کیفیت زندگی بیمار دارند. در صورت هرگونه شک به آسیب گردن، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.